عنوان تحقيق: بررسي گياهان موثر در پيشگيري از بارداري

دانوش آذرگين
( خلاصه مبسوط)

مقدمه : انتخاب موضوع اين پژوهش به علت وجود مضرات متعدد در روشهاي رايج پيشگيري از بارداري بوده است. ضمن اينكه گرايش روزافزون مردم به زندگي هماهنگ با طبيعت كه آرامش و سلامتي جسم و جان را موجب خواهد شد, از ديگر انگيزه‎هاي انجام اين تحقيق است.
مشكلات تحقيق :
1- عدم وجود منابع كافي. كتابي در بازار كتاب و كتابخانه‎ها که به اين موضوع پرداخته باشد نيافتم. مطالب پايان‎نامه‎هاي دانشگاه‎هاي داروسازي دانشگاه‎هاي اصفهان و تهران كه بر روي موشهاي آزمايشگاهي انجام شده بود بسيار محدود, تكراري و بعضاً به صورت كپي‎برداري از ديگر گردآوري شده بودند. مطالب پراكنده كه در كتاب‎هاي طبي قديم آمده بود به صورت محدود و غالبا بدون توضيح مكانيسم تأثير داروها بيان شده‎اند. ضمن اينکه دستيابي به چندين منباء مهم نيز به علت ناياب بودن آن امکان پذير نبود.
2- منافع اقتصادي. سود فروش لوازم متعدد پيشگيري از بارداري براي فروشندگان آن, از عوامل مشکل ساز در تحقيق پيرامون اين موضوع است. به طور مثال طبق گفته‎هاي يكي از پزشكان شركت‎كننده در كلاسهاي طب سنتي مشهد, تابستان 84 با وجود بدست آوردن نتيجه بسيار مناسب از تجويز گياه ميخك , از پايه گياه نر, به زنان روستاي پائين جام واقع در نزديكي مرز ايران و افغانستان كه در ميزان حاملگي را تا درصد بسيار بالائي در آنان كنترل كرده بود, هنگام پيگيري اين طرح تحقيقاتي, از سوي يكي از سازمان‎هاي دولتي از ايشان خواسته مي‎شود كه از ادامه اين كار صرفنظر نمايند.
3- مشكلاتي كه براي خانواده‎هاي داوطلب شركت در اين بررسي بوجود مي‎آيد . ريسك مشكل‎ساز انجام اين تحقيق بروي خانمهائي كه از آنها خواسته مي‎شود تنها از روش طبيعي پيشگيري توصيه شده استفاده كنند به علت مشخص نبودن درصد موفقيت و مسائلي كه يك خانواده در اثر يك بارداري ناخواسته با آن مواجه مي‎شود از ديگر موانع تحقيق در اين مسئله است.
مضرات برخي از روشهاي رايج پيشگيري از بارداري :
روش عوارض جانبي مشكلات بالقوه
 قرصهاي خوراكي پيشگيري از بارداري تهوع, سردرد, سرگيجه, لكه بيني, افزايش وزن, حساسيت پستان و كلاسما مشكلات قلبي ـ عروقي (حمله و سكته قلبي, لخته‎هاي خون, افزايش فشار خون), افسردگي, توده كبدي, احتمال افزايش خطر سرطان پستان و دهانه رحم
IUD كرامب‎هاي دوران قاعدگي, لكه بيني, افزايش خونريزي بيماري التهابي لگن, پارگي رحم, كم خوني
كاندوم مردانه كاهش احساس و حساسيت به لاتكس واكنش آنافلاكنيك به لاتكس
كاشتني هاي هورموني حساس بودن محل كاشت, اختلالات قاعدگي و ريزش مو عفونت در محل كاشت, مشكلات موقع خروج, افسردگي
پروژسترونهاي تزريقي اختلالات قاعدگي, افزايش وزن, سر درد اثر بر ميزان كلسترول افسردگي, واكنشهاي آلرژي, افزايش وزن غير طبيعي, كاهش توده استخواني
بستن لوله در زنان درد در محل جراحي, واكنشهاي رواني عفونت, مشكلات بيهوشي, افزايش خطر حاملگي نابجا اگر حاملگي پس از بستن لوله ها رخ دهد
روشهاي مسدود كننده پيشگيري از بارداري : ديافراگم, كلاهك دهانه رحم, اسفنج واژينال فشار لگني, تحريك واژن, آلرژي عفونت هاي دستگاه ادراري و واژن, سندروم شوك سمي
       بررسي پايان نامه ها :
كاكنج Physalis alkekengi , علف چشمه Nasturtium officinale و لاله عباسي Mirabilis jalapa از گياهاني بودند كه در چندين پايان‎نامه مورد بررسي و آزمايش قرار گرفته‎اند. در چندين بررسي مشابه, عصاره هيروالکلي سه گياه مذکور بروش پرکولاسيون تهيه و در دوز مشخص روزانه به موشهاي ماده به صورت خوراکي تزريق شد. در بررسي روزانه از ترشحات واژن موش توسط سواپ آغشته به سرم فيزيولوژي, نمونه‎برداري و سيکل استروس حيوان زير ميکروسکوپ بررسي شد. نتيجه اين بررسي نشان داد که 3/0 ميلي ليتر عصاره هيدروالکلي (به غلظت 2 گرم/ ميلي ليتر مواد استخراجي پودر گياهي) از طريق داخل صفاقي موثر بوده است و سيکل استروس حيوان را در مرحله استروس ثابت نگاه مي‎دارد و در حقيقت ايجاد يک نوع حاملگي کاذب در حيوان نموده و در مجاورت با حيوان نر (در حين تزريق عصاره هيدروالکلي به موش ماده بالغ) هيچگونه آبستني مشاهده نشد. در حالي‎که در حيوانات مورد آزمايش بعنوان شاهد و کنترل که تحت درمان با سرم فيزيولوژي بودند, حاملگي صورت گرفت و در مورد سيکل استروس آنها, تکرار سيکل به طور معمولي مشاهده شد. احتمالا اثرات حاصله هيدروالکلي در نتيجه تأثير فارماکولوژيک آن است.
منابع طب قديم:
حكيم اعظم خان كه كتاب‎هاي مبسوطش در 4 بخش طب سنتي از منابع مهم تحقيق در مباحث مختلف است در كتاب اكسير اعظم خود ابتدا به طبيب تذكر مي‎دهد كه داروهاي منع حمل و مسقط جنين را براي عوام بيان نكند و تنها در مواردي چون زن خردسال, زن نحيف و ضعيف كه حاملگي ممكن است موجب هلاكت او يا پيدايش ناراحتي يا بيمار در او شود يا ضعف در مثانه كه سنگين شدن بچه باعث لطمه به مثانه شود را مجاز مي‎داند تا ادويه مناسب به شخص داده شود. داروهاي تجويز شده به دو دسته تقسيم مي‎شوند. دسته اول تا وقت معيني موجب پيشگيري از بارداري مي‎شوند مانند قرنفل يا ميخكDianthus caryophillus , سداب Ruta graveolens و كاكنج Physalis alkekengi و دسته ديگر موجب ناباروري زن به صورت مادام‎العمر مي‎شوند مانند خوردن 1 مثقال سائيده لک که همراه غذا پخته شده باشد . همچنين ريشه گياه نروك كه در كوههاي كرمان خصوصا جائي كه پلنگ باشد ميرويد باعث عدم حمل بصورت مادام‎العمر مي‎شود. در مخزن الادويه آمده است كه هر گاه زائيدن بر پلنگ دشوار ميشود بيخ اين گياه را پيدا كرده و ميخورد.
نتيجه‎گيري:
بررسي شيوه تأثيرگذاري گياهان در منع حمل كمتر در منابع مورد مطالعه بحث شده است . به نظر مي‎رسد كه براي آگاهي از مكانيسم تأثير اين داروها, آشنائي با دو مبحث ضروري باشد. اول شيوه تأثير داروها كه در كتاب هاي طبي قديم تحت عنوان افعال ادويه آمده‎اند و شامل 61 مورد مي‎شوند. دوم آشنائي دقيق با چگونگي تأثير مواد موثرة داروئي و اثرات درواني آنها بر بدن انسان.